การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยง

หมายถึง  การตรวจสุขภาพตามลักษณะอันตรายที่คนงานได้รับ หรือเกี่ยวข้องอยู่  โดยปกติจะแบ่งลักษณะของปัจจัยเสี่ยง ออกเป็น 4  กลุ่มใหญ่  คือ

1.  ปัจจัยทางเคมี

2. ปัจจัยทางกายภาพ

3.  ปัจจัยทางชีวภาพ

4. ปัจจัยทางเออร์กอนอมิคส์

1) ปัจจัยทางเคมี สารเคมีที่ใช้หรือเกิดขึ้นในขบวนการผลิต สามารถก่อให้เกิดอันตรายต่อคนงานได้ สารเคมีอาจมีสถานะเป็นของแข็ง หรือของเหลว หรืออยู่ในรูปไอ ฟูม ฝุ่น ก๊าซ ซึ่งสามารถก่อให้เกิด อันตรายเฉพาะที่ หรือส่วนของร่างกายที่สัมผัสโดยตรง เช่น กรดถูกผิวหนังจะมีฤทธิ์กัดทำลายผิวหนังได้ สารบางอย่างมีฤทธิ์ทำลายระบบเช่น สารตัวทำละลาย มีฤทธิ์ทำลายระบบประสาท ทำลายสมอง สารบางอย่างก่อให้เกิดอันตรายแบบเฉียบพลัน เช่น การหายใจเอาก๊าซคลอรีน หรือก๊าซแอมโมเนียปริมาณสูงเข้าไป จะทำให้เกิดอาการหายใจลำบาก ติดขัด ปอดบวม และสูญเสียชีวิตไปได้ สารบางอย่าง ก่อให้เกิดอันตรายแบบเรื้อรัง โดยการรับอันตรายสะสม เช่น การทำงานเกี่ยวข้องกับสารตะกั่วเป็นระยะเวลานาน โดยขาดการป้องกันที่ดี จะทำให้เกิด โรคพิษตะกั่ว การเข้าสู่ร่างกายของสารเคมีมี 3 ทาง แต่พบว่าคนงานได้รับสารเคมีเข้าสู่ร่างกายมากที่สุดโดยการหายใจ รองลงมาคือการซึมเข้าสู่ผิวหนัง ถึงแม้ว่าปกติผิวหนังจะมีชั้นไขมัน ทำหน้าที่ป้องกันการดูดซึมสารเข้าสู่ร่างกาย แต่สารเคมีบางชนิดสามารถทำลายชั้นไขมันเหล่านั้นได้ เช่น สารประเภทตัวทำละลายต่างๆ ยาฆ่าแมลง ฯลฯ ส่วนการเข้าสู่ร่างกายของสารโดยการกิน ส่วนใหญ่เป็นไปโดยบังเอิญ หรือไม่ตั้งใจเป็นส่วนใหญ่ เช่น การใช้มือเปรอะเปื้อนสารหยิบจับอาหารเข้าปาก เป็นต้น

2) ปัจจัยทางกายภาพ ได้แก่ ความร้อนจัด ความเย็นจัด รังสีชนิดต่างๆ แสงจ้า เสียงดัง ความสั่นสะเทือน ความกดดันของบรรยากาศที่เกิดขึ้นขณะทำงาน เช่น คนงานเชื่อมโลหะจะมีโอกาสเสี่ยงอันตรายจากแสงเชื่อมหรือรังสีอินฟราเรด ซึ่งเป็นอันตรายต่อตา การทำงานกับเครื่องมือหรืออุปกรณ ์ก่อให้เกิด ความสั่นสะเทือน  อาจก่อให้เกิดอันตรายเฉพาะส่วนของร่างกาย เช่น มือและแขน การทำงานในที่มีเสียงดังเกิน 85 เดซิเบล ( เอ ) ขึ้นไป จะมีผลต่อ เซลล์ประสาทหูทำให้หูตึงได้

3) ปัจจัยทางชีวภาพ ได้แก่ เชื้อโรคต่างๆ เช่น ไวรัส แบคทีเรีย รา ยีส ฝุ่นฝ้าย ฝุ่นชานอ้อย และสัตว์พาหะนำโรคต่างๆ หากคนงานทำงานเกี่ยวข้องกับเชื้อโรคต่างๆ หรือทำงานในพื้นที่เป็นแหล่งโรคจะก่อให้เกิดโรคเนื่องจากการทำงานได้ เช่น โรคมาลาเรียในกลุ่มคนงานสร้างทางในป่า ส่วนคนงานทำความสะอาด ท่อระบายน้ำ หรือคนงานเก็บขยะ มีความเสี่ยงต่อโรคฉี่หนู (Leptospirosis) ซึ่งมีหนูเป็นพาหะ เป็นต้น

4) อันตรายจากสภาพแวดล้อมทางเออร์กอนอมิคส์ การจัดสภาพการทำงานที่ไม่เหมาะสมกับสรีรร่างกายของคนงาน ทำให้คนงานทำงานในท่าทางที่ไม่เป็นธรรมชาติ เช่น การเอื้อม การเอี้ยวตัว หรือวิธีการทำงานที่ซ้ำซาก การทำงานในท่าเดียวกันนานเกินไป การยกของหนักด้วยท่าทางไม่ถูกต้อง ทำให้คนงานมีอาการปวดหลัง ปวดไหล่ ปวดขา เป็นโรคเกี่ยวกับกล้ามเนื้อ กระดูก คนงานที่ยืนนานเกินไป อาจมีความเสี่ยงต่อโรคเส้นเลือดขอด นอกจากนี้ยังรวมถึงความเครียดที่อาจเกิดขึ้นจากการทำงาน เนื่องจากชั่วโมงการทำงานที่ยาวนานเกินไป การทำงานกะซึ่งเป็นสาเหตุของโรคกระเพาะ โรคหัวใจ และความดันโลหิตสูง ความเคร่งเครียดในการทำงาน ความสัมพันธภาพระหว่างผู้ร่วมงานไม่ดี ก่อให้เกิดปัญหาด้านสุขภาพกายและจิตใจ ทำให้เกิดโรคจากการทำงานได้

อย่างไรก็ตามการจัดรายการตรวจสุขภาพในที่นี้จะนำเสนอตามกลุ่ม   ซึ่งเป็นแนวทางของหน่วยงานกลาโหม  และราชนาวีของสหรัฐอเมริกา จัดทำรายการตรวจสุขภาพให้บุคลากรในองค์กร  ทั้งนี้ดำเนินงานตามแนว NIOSH  และ OSHA แนะนำ ซึ่งรายการตรวจต่างๆ กำหนดให้แพทย์แสดงความเห็นต่อผลการตรวจ และการกำหนดรายการตรวจเพิ่มเติมได้ตามความเหมาะสม  รายการตรวจสุขภาพตามความเสี่ยงดังกล่าว แบ่งตามกลุ่ม ดังนี้

รายการตรวจสุขภาพให้คนที่ทำงานเกี่ยวกับสารเคมี

รายการตรวจสุขภาพตามลักษณะอาชีพ

รายการตรวจสุขภาพให้คนที่ทำงานเกี่ยวกับสารหลายอย่าง

รายการตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยงกายภาพ